Mazgirt - Sağman - Pertek Nüfus Defteri (1250/1834)

Osmanlı Devleti’nde XIX. yüzyıl, nüfusun yalnızca askerî ve mali ihtiyaçlar doğrultusunda değil, idarî yapının daha yakından tanınması amacıyla da kayıt altına alındığı önemli bir dönüşüm dönemidir. Bu süreçte tutulan nüfus defterleri, bugün şehirlerin, kasabaların, köylerin ve ailelerin geçmişine ulaşmamızı sağlayan en kıymetli arşiv kaynakları arasında yer almaktadır. Dr. Kibar Taş tarafından hazırlanan Mazgirt - Sağman - Pe...

Osmanlı Devleti’nde XIX. yüzyıl, nüfusun yalnızca askerî ve mali ihtiyaçlar doğrultusunda değil, idarî yapının daha yakından tanınması amacıyla da kayıt altına alındığı önemli bir dönüşüm dönemidir. Bu süreçte tutulan nüfus defterleri, bugün şehirlerin, kasabaların, köylerin ve ailelerin geçmişine ulaşmamızı sağlayan en kıymetli arşiv kaynakları arasında yer almaktadır. Dr. Kibar Taş tarafından hazırlanan Mazgirt - Sağman - Pertek Nüfus Defteri (1250/1834) (Değerlendirme – Transkripsiyon – Tıpkıbasım) adlı bu çalışma, Harput Eyaleti’ne bağlı Ma’âdin-i Hümâyûn Sancağı coğrafyasının yaklaşık iki asır önceki nüfus yapısını tarihî belgeler üzerinden günümüze taşımaktadır. Hicrî 25 Şaban 1250 / Miladî 27 Aralık 1834 tarihinde sayımına başlanan ve kapak dâhil 152 sayfadan oluşan defter, başta Mazgirt, Sağman ve Pertek olmak üzere bölgenin yerleşim ve nüfus tarihine ilişkin son derece değerli bilgiler içermektedir. Defterin başlangıcında bu üç yerleşimin adı zikredilmekle birlikte kayıtlar yalnızca bunlarla sınırlı değildir. Çemişgezek kazası ile Sebteros ve Şikak nahiyelerine bağlı Hass-ı Hümâyûn köylerine ait nüfus kayıtları da defter içerisinde yer almaktadır. Bu yönüyle eser, yalnızca bir Osmanlı nüfus defterinin günümüz harflerine aktarımı değildir. Bölgenin XIX. yüzyıldaki demografik yapısının, yerleşim düzeninin, aile ve şahıs adlarının, idarî yapılanmasının ve yerel tarihinin izlerini taşıyan önemli bir tarihî kaynak niteliğindedir. Değerlendirme, transkripsiyon ve tıpkıbasım bölümleriyle araştırmacılara belgenin hem okunmuş metnine hem de aslî görüntüsüne ulaşma imkânı sunan çalışma; Osmanlı nüfus tarihi, şehir ve bölge tarihi, yerel tarih ve şecere araştırmaları açısından başvurulabilecek kalıcı bir kaynak ortaya koymaktadır. Mazgirt’ten Sağman’a, Pertek’ten Çemişgezek’e uzanan bu defter, yaklaşık iki asır öncesinin insanlarını isimleri ve yaşadıkları yerlerle yeniden tarih sahnesine çıkarmaktadır.